Znaczenie ksiąg podatkowych

Wśród podatników wykonujących działalność gospodarczą zdecydowana większość jest zobowiązana prowadzić księgi podatkowe.

 

Zgodnie bowiem z definicją usta­wową przez księgi podatkowe rozumie się księgi rachunkowe, podatkową księgę przychodów i rozchodów, ewidencje oraz reje­stry, do których prowadzenia, do celów podatkowych, na podsta­wie odrębnych przepisów, obo­wiązani są podatnicy, płatnicy lub inkasenci. Księgami podatko­wymi będą zatem zarówno tzw. pełne księgi, jak i popularna książka przychodów i rozchodów, ale także ewidencje prowadzone przez podatników opodatkowa­nych ryczałtowo, a nawet ewi­dencje dla celów VAT. Za księgę podatkową uważa się także ewi­dencję sprzedaży prowadzoną przy użyciu kasy rejestrującej, zwanej potocznie kasą fiskalną. Podatnicy jednak – zwłaszcza decydujący się na samodzielne pro­wadzenie ksiąg – rzadko zdają sobie sprawę jak istotne jest, aby księgi były prowadzone rzetelnie i niewadliwie i jakie skutki – tak finansowe, jak karne skarbowe - może pociągać nierzetelne lub wadliwe prowadzenie ksiąg.

 

Wprawdzie art. 180 Ordyna­cji podatkowej dopuszcza jako dowód wszystko, co może przy­czynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, to jednak w postępowaniach i kon­trolach kluczowe znaczenie mają środki dowodowe o charakterze pisemnym, a wśród nich księgi podatkowe. Jak podkreślił NSA w wyroku z 24 stycznia 1996 r., SA/Sz 1531/95: „W hierar­chii ważności dowodów zwią­zanych z wymiarem podat­ków prawidłowo i rzetelnie pro­wadzone księgi zajmują pierw­sze miejsce, gdyż związane jest z nimi domniemanie mocy dowo­dowej w zakresie tego, co przedsta­wiają”. Każdy podatnik, który miał kontrolę podatkową wie, że jed­nym z pierwszych żądań w czasie kontroli podatkowej jest przedło­żenie ksiąg podatkowych za kon­trolowany okres.

 

Skąd wynika takie znaczenie ksiąg podatkowych? Otóż z mocy art. 193 § 1 Ordynacji podatko­wej księgi podatkowe prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy stanowią dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów. Prze­pis ten stanowi zatem wyraz szcze­gólnej mocy dowodowej ksiąg podatkowych. Jeśli organ podat­kowy lub kontrolujący nie wykaże, że księgi są nierzetelne lub wadliwe (przy czym wady mają istotne zna­czenia dla sprawy), musi je uznać za dowód i nie może przykładowo określić podstawy opodatkowania w drodze oszacowania. Księgi podatkowe uważa się za rze­telne, jeżeli dokonywane w nich zapisy odzwierciedlają stan rze­czywisty. Za niewadliwe uważa się księgi podatkowe prowadzone zgodnie z zasadami wynikającymi z odrębnych przepisów. Prowadze­nie ksiąg przez profesjonalistę, zwłaszcza przez doradcę podat­kowego, zasadniczo wyklucza możliwość ich wadliwości, należy bowiem przyjąć, że księgi prowa­dzone przez doradcę podatkowego są prowadzone zgodnie z przepi­sami. Wadliwość ksiąg zdarza się w przypadku podatników samo­dzielnie prowadzących swoje księgi. Prowadzenie ksiąg przez doradcę podatkowego nie wyklucza jed­nak, iż mogą być one nierzetelne. Będzie tak zwłaszcza w sytuacji, kiedy podatnik nie będzie infor­mował swojego doradcy o istotnych sprawach związanych z prowa­dzoną działalnością (np. o dokona­nej sprzedaży środka trwałego) albo po prostu będzie dokonywał sprze­daży nieewidencjonowanej.

 

Skutki nierzetelności lub wadli­wości ksiąg podatkowych są bar­dzo poważne. Przede wszystkim nie uznaje za dowód ksiąg podat­kowych, które są prowadzone nie­rzetelnie lub w sposób wadliwy. To z kolei daje organowi podatkowemu podstawę do określenia podstawy opodatkowania (dochodu, obrotu) w drodze oszacowania. Oszaco­wanie na ogół kończy się zwięk­szeniem podstawy opodatkowania, a tym samym określeniem zobo­wiązania podatkowego w wyższym wymiarze, niż to wynikało z ksiąg podatkowych. Jeśli takie zobowią­zanie jest ustalane wstecz (a tak jest z zasady), to podatnik zobowiązany jest również zapłacić odsetki od zaległości podatkowych.

 

Oprócz powyższych konsekwen­cji podatkowych, nierzetelne lub wadliwe prowadzenie ksiąg podat­kowych stanowi czyn zabroniony na gruncie prawa karnego skar­bowego2. Otóż, kto nierzetel­nie prowadzi księgę podlega karze grzywny do 240 stawek dzien­nych. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu zabronionego pod­lega karze grzywny za wykrocze­nie skarbowe. Karze grzywny za wykroczenie skarbowe podlega także ten, kto wadliwie prowadzi księgę. Konsekwencje nierzetelności lub wadliwości ksiąg podatkowych są na tyle poważne, że podatnik, który chce spokojnie prowadzić działal­ność gospodarczą w dłuższej per­spektywie czasu nie może zanie­dbać prawidłowości swoich ksiąg podatkowych i dopuścić do ich nie­rzetelności lub wadliwości. Z prak­tyki wynika, że podatnik, któremu zakwestionowano księgi za okres kilku lat wstecz, z uwagi na kło­poty finansowe (zaległości podat­kowe, odsetki, grzywny) najczęściej jest zmuszony zakończyć działal­ność. Jak wskazano wyżej, powie­rzenie prowadzenia ksiąg doradcy podatkowemu i dobra współpraca pomiędzy podatnikiem a jego doradcą znacznie ogranicza możli­wość zaistnienia takiej sytuacji.

Piotr Geliński

Copyright © 2010 Forum Doradców Podatkowych   •   Wszelkie prawa zastrzeżone
designed by wyzga.com

Polecamy: Biuro rachunkowe Kraków   •   Księgowość online   •   Doradztwo podatkowe Kraków