Należy być aktywnym w kontroli i w postępowaniu

Przepisy regulujące tryb prowadzenia kontroli podat­kowej, kontroli skarbowej czy postępowań podatko­wych, w szczególności prze­pisy Ordynacji podatkowej, dają podatnikom prawo aktyw­nego uczestniczenia w kontroli i w postępowaniu.

 

Niestety nadal wielu podatników wie­rzy, że bierna, układowa postawa wobec kontrolują­cych i organów podatkowych zapewni im pomyślne zakoń­czenie kontroli lub postępo­wania. Nic bardziej mylnego.

Podatnicy, w tym w szczególno­ści podatnicy prowadzący działal­ność gospodarczą, często są kon­trolowani w zakresie prawidłowo­ści rozliczeń podatkowych, często są też stroną postępowań podatko­wych. Mimo iż najczęściej już przy wszczęciu kontroli lub postępowa­nia podatnicy są pouczani o prawie aktywnego udziału w procedurach, często zachowują się biernie, pod­dając się narzuconemu tokowi kon­troli czy postępowania.

 

Zasadniczą przyczyną takiego zachowania jest przekonanie, że poprzez bezkonfliktową współpra­cę z urzędnikami podatnik zaskar­bi sobie ich przychylność i będzie mógł liczyć na łagodne potrakto­wanie. Niestety podatnicy zapomi­nają, iż zasadniczą rolą urzędników – zwłaszcza w czasach słabszej ko­niunktury gospodarczej – jest za­pewnienie wpływów do budżetu; zatem podatnik na taką przychyl­ność nie może liczyć. Oczywiście nie oznacza to, że należy dla urzęd­ników być niemiłym, chociaż jako ciekawostkę można podać wyrok z dnia 19 czerwca 2002 r. (sygn. V KKN 454/00), w którym Sąd Naj­wyższy stwierdził, iż nieprzychylne, niekulturalne czy nawet niegrzecz­ne traktowanie kontrolujących nie może być uznane za zachowanie wyczerpujące znamię czasowniko­we „utrudnia” w rozumieniu przepi­su art. 83 Kodeksu karnego skarbo­wego (przepis ten przewiduje od­powiedzialność karną skarbową za udaremnianie lub utrudnianie m.in. kontroli podatkowej i skarbowej).

 

Należy zatem na urzędników kon­trolujących podatnika lub prowadzą­cych postępowanie spoglądać jednak jako na przeciwników w sporze, a na kontrolę czy postępowanie – jako na procedurę, która ma zasadniczy cel w postaci ujawnienia nieprawidłowo­ści w rozliczeniach podatnika. Rolą urzędnika nie jest dbanie o interes podatnika, stąd kontrola czy postę­powanie jest często nakierowane tyl­ko i wyłącznie na dokonanie usta­leń faktycznych i zgromadzenie do­kumentów potwierdzających niepra­widłowości. Urzędnicy nie będą na­tomiast gromadzili dowodów świad­czących na korzyść podatnika.

Jedynie podatnik może zadbać o swój interes w trakcie kontro­li czy postępowania, a o ten inte­res podatnik może zadbać poprzez aktywną postawę w trakcie kontro­li czy postępowania. Wiele przepi­sów Ordynacji podatkowej daje po­datnikom prawo czynnego udziału, zaczynając od zasad ogólnych po­stępowania podatkowego. Jak wskazuje art. 123 § 1 Ordyna­cji podatkowej, organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowie­dzenie się co do zebranych dowo­dów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Czynny udział podatnika w postępowaniu może się w szcze­gólności przejawiać w powoływa­niu dowodów potwierdzających ważne i korzystne dla podatnika okoliczności czy w kwestionowa­niu niekorzystnych dla podatnika rozstrzygnięć (np. przedstawieniu zastrzeżenia lub wyjaśnienia do protokołu kontroli, wnoszeniu od­wołań od decyzji).

 

Podatnik, który zaniecha aktyw­ności, przede wszystkim daje urzęd­nikom wyraźny sygnał, że nie za­mierza walczyć, a zatem mogą oni z większą swobodą prowadzić czyn­ności. Jeśli podatnik nie jest aktyw­ny i zdecyduje się podjąć rzeczywi­stą walkę z ustaleniami organów po­datkowych dopiero na etapie skargi do sądu administracyjnego od de­cyzji organu drugiej instancji (dy­rektora izby skarbowej), nie może również liczyć na przychylność sądu administracyjnego. Niestety sądy prezentują na ogół stanowisko, iż podatnik, który nie był czynny w toku postępowań, nie zasługuje na ochronę przed sądem admini­stracyjnym, a zatem oddalają skar­gi takich podatników. Przykładowo, jak orzekł Wojewódzki Sąd Admi­nistracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 13 sierpnia 2009 r. (sygn. I SA/Ke 237/2009), podatnik nie może się czuć zwolniony od współ­działania z organem podatkowym w realizacji obowiązku wyczerpu­jącego zebrania materiału dowodo­wego, zwłaszcza jeżeli nieudowod­nienie określonej czynności fak­tycznej może prowadzić do rezul­tatów dla niego niekorzystnych. Jeśli podatnik kwestionuje ustale­nia w zakresie kosztów dokonane przez organy podatkowe, ciężar do­wodu, że były one inne, przechodzi na niego. Jeżeli podatnik nie wyka­że faktów, które uzasadniałyby jego twierdzenia, to musi ponieść podat­kowe konsekwencje swojej bierno­ści.

 

Oczywiście w realizacji czynne­go udziału podatnika w kontroli czy w postępowaniu podatkowym znacząco może pomóc reprezenta­cja podatnika przez doradcę podat­kowego, ale ten temat będzie poru­szony w kolejnym numerze.

Piotr Geliński

Copyright © 2010 Forum Doradców Podatkowych   •   Wszelkie prawa zastrzeżone
designed by wyzga.com

Polecamy: Biuro rachunkowe Kraków   •   Księgowość online   •   Doradztwo podatkowe Kraków